Η «αγάπη του λαού» μπαίνει στο Μουσείο Βορρέ (pics)

Η «αγάπη του λαού» μπαίνει στο Μουσείο Βορρέ (pics)

«Ισχύς μου η αγάπη του Λαού», είναι ο τίτλος της έκθεσης του Κωνσταντίνου Παπαμιχαλόπουλου που από τις 13 Νοεμβρίου παρουσιάζεται στο Πυργί, το λαογραφικό τμήμα του Μουσείου Βορρέ. 

Η φράση που δίνει τον τίτλο στην έκθεση ήταν το  βασιλικό σύνθημα δύο μοναρχιών της Ευρώπης κατά τον 19ο και τον 20ο αιώνα που προέρχονται από τον Οίκο του Γκλύξμπουργκ. Η φράση εντάχθηκε και στο θυρεό του ελληνικού βασιλείου από τον Γεώργιο Α΄ και διατηρήθηκε μέχρι την μεταπολίτευση με το δημοψήφισμα του 1974.

Στο Μουσείο Βορρέ, 25 έργα του καλλιτέχνη συνομιλούν με την παράδοση και  δημιουργήθηκαν ειδικά για να κρεμαστούν με μαεστρία, ανάμεσα σε βημόθυρα, φαγιάνς, μεταβυζαντινές εικόνες και αντικείμενα άλλοτε καθημερινής χρήσης, σήμερα υψηλής λαϊκής τέχνης που απέκτησε σε βάθος δεκαετιών ο μεγάλος συλλέκτης. Στα έργα, ο καλλιτέχνης αυτοπροσωπογραφείται άλλοτε ως εστεμμένος βασιλιάς, άλλοτε ως «σύντροφος» με στρατιωτική στολή και άλλοτε ως ταγός μπολιβαριανής χώρας. Τοποθετεί κουφάρια ψαριών ως πολεμικές μηχανές βγαλμένες από τον κόσμο του Ιερώνυμου Μπος δίπλα σε θωρηκτά του ελληνικού στόλου και εισάγει ντελικάτες ζωόμορφες «κυρίες της αυλής» και γκροτέσκες φιγούρες στρατιωτικών απέναντι στους ένδοξους ήρωες της εθνεγερσίας ή τα βασιλικά πρόσωπα, για να εντάξει το ιδιαίτερο βλέμμα του στην ελληνική παράδοση.
 
Τα έργα δεν μοιράζονται μόνο τον χώρο με τα εκθέματα του λαογραφικού Μουσείου Βορρέ, αλλά τεχνικές και θεματολογίες, δημιουργούν αφηγήσεις σε χρόνους παράλληλους. Η ζωγραφική του Κωνσταντίνου Παπαμιχαλόπουλου με αυγοτέμπερα πάνω σε φύλλα χρυσού, σχολιάζει καταστάσεις και συμβολισμούς, υπογραμμίζει εικόνες που έχουν δημιουργήσει συνειδήσεις και τελικά επιχειρεί μια συνομιλία με ένα πολύ επίκαιρο παρελθόν.
 

Για πρώτη φορά στην ιστορία του Μουσείου Βορρέ προσκαλείται ένας σύγχρονος καλλιτέχνης στο χώρο με τα λαογραφικά εκθέματα. Μιλήστε μας για τη «συνομιλία» και τις «αφηγήσεις» των εκθεμάτων και των ζωγραφικών σας έργων.
Είναι μια ευτυχής συγκυρία η οποία χρωστάει πολλά πρωτίστως στην γενναιόδωρη υποστήριξη του Δ.Σ. του Μουσείου Βορρέ, στον πρόεδρό του Νεκτάριο Βορρέ καθώς και στα μέλη του, Αναστάση και Ίωνα Βορρέ. Η απόπειρα αυτή ήταν ένα λελογισμένο ρίσκο αλλά το κατά πόσον τελικώς το αποτέλεσμα είναι επιτυχές αυτό θα το κρίνουν οι επισκέπτες – σίγουρα όχι εγώ. 
Η συνομιλία με τη λαϊκή παράδοση με ενδιαφέρει και με απασχολεί καθότι γενικότερα στη ζωγραφική μου εμπνέομαι από έναν άλλου είδους λαϊκό πολιτισμό. Τα comics, η κουλτούρα των zines, τα grafitti και ιδίως τα βιντεοπαιχνίδια -ο λαϊκός πολιτισμός δηλαδή του σήμερα- με αφορούν και πληροφορούν τη δουλειά μου όπως άλλωστε συμβαίνει και με τη δουλειά πάμπολλων άλλων δημιουργών της γενιάς μου στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Ως εκ τούτου η ευκαιρία να δημιουργήσω μια νέα έκθεση σε συνομιλία με την πλούσια λαογραφική συλλογή του Μουσείου Βορρέ και με την επιμέλεια του ιστορικού τέχνης Γιώργου Μυλωνά ήταν για μένα ευτύχημα.

Το σύνθημα «Ισχύς μου η αγάπη του Λαού»  γίνεται η αφετηρία σας για να μιλήσετε με τα σύμβολα του παρελθόντος για το σήμερα. Τι μας λένε τα σύμβολα αυτά στη σύγχρονη εποχή;
Δυστυχώς τα σύμβολα έχουν πέσει και αυτά θύμα της ακατάσχετης ικανότητάς μας να δημιουργούμε διαρκώς νέες εικόνες/σύμβολα μέσω της μηχανικής τεχνικής αναπαραγωγής αλλά ταυτοχρόνως και της εκθετικώς αυξανόμενης ανάγκης μας για βουλιμική κατανάλωση εικόνων και συμβόλων. Όπως έγραψε και ο Λιούις Μάμφορντ «μια εικόνα ήταν κάποτε ένα σπάνιο είδος συμβόλου, αρκετά σπάνιο για να προκαλέσει την προσοχή. Σήμερα είναι σπάνια η πραγματική εμπειρία και πανταχού παρούσα η εικόνα». Το κάθε είδους σύμβολο σήμερα είναι φτωχό σε περιεχόμενο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο καθίσταται μεν το σύμβολο πιο εύπεπτο αλλά περιορίζεται και το περιθώριο απαντήσεως καταργώντας έτσι σταδιακώς τις δυνατότητες της ανθρώπινης επιλογής.

Τι επιχειρείτε βάζοντας την έννοια του ηγέτη στο κάδρο; Είναι μια αμφισβήτηση της θεοποίησης του ηγέτη; Υπάρχουν ηγέτες σήμερα;
Οι ηγέτες κατά τη γνώμη μου ήταν και παραμένουν αποτελέσματα των επιλογών του εκλογικού σώματος που τους αναδεικνύει – τουλάχιστον στις δυτικού τύπου δημοκρατίες. Απόδειξη αυτού είναι μια απλή σύγκριση του τι είδους ηγεσίες ανέδειξαν οι μεταπολεμικές γενιές στην Ευρώπη και τι αναδεικνύουν τώρα, τα τελευταία χρόνια. Μια Θάτσερ, ένας Μιτεράν, ένας Χέλμουτ Κολ ή ένας Καραμανλής (ο κανονικός) δεν εξελέγησαν κατά τύχη. Ήταν απολύτως συνειδητές επιλογές των συμπολιτών τους των οποίων τα μέτρα όρισε η εμπειρία δυο παγκοσμίων πολέμων και η μεταπολεμική συνθήκη – ο Ψυχρός Πόλεμος, το Τείχος του Βερολίνου, η εγκαθίδρυση του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού στη μισή ευρωπαϊκή ήπειρο κλπ.
Οι ευρωπαίοι πολίτες που επέζησαν του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου είχαν πλήρη επίγνωση της σημασίας του κολοσσιαίου εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ενοποιήσεως και οι επιλογές τους, όσον αφορούσε στις ηγεσίες τους, σηματοδοτούσαν ακριβώς αυτό.  Αντιλαμβάνονταν πλήρως το πόσο απαραίτητη για την κοινή τους ασφάλεια, ευημερία και προκοπή είναι η εμβάθυνση των οικονομικών και πολιτικών σχέσεών τους με τα γειτονικά τους κράτη. 
Συχνά ξεχνάμε πως η ιστορία της Ευρώπης μέχρι το 1945 ήταν μια μακρά σειρά αλληλοσφαγών, πολύ συχνά πολυετών – ο εκατονταετής πόλεμος του 14ου – 15ου ή ο τριακονταετής του 17ου αιώνος είναι δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Σήμερα θεωρούμε ως δεδομένη και φυσική κατάσταση την ειρήνη όπως πιστεύουμε στην ύπαρξη μιας σχεδόν αυτόματης οικονομικής ανάπτυξης και της ευημερίας που αυτή συνεπάγεται. Λάθος. 
Ο δυτικός κόσμος – και δεν μιλούμε τοπολογικώς αλλά οντολογικώς – είναι η ισχνότατη εξαίρεση που αποδεικνύει τον λοιπό ελεεινό κανόνα. Σε ολόκληρη την ανθρώπινη εμπειρία, και στο παρελθόν αλλά και επί του παρόντος, ο δυτικός τρόπος ζωής ήταν και εξακολουθεί να είναι ένα άπιαστο όνειρο για το μέγιστο τμήμα της ανθρωπότητας. Γι’ αυτό άλλωστε οι μεταναστευτικές ροές κατευθύνονται στη δυτική Ευρώπη, την Αυστραλία ή την Αμερική και ουδείς ποτέ του δεν διανοήθηκε καν να κινηθεί προς Ιράν, Ρωσία, Κούβα, Βόρεια Κορέα ή Βενεζουέλα ακόμη κι αν ζούσε δίπλα.    
Όλα αυτά τα αγνοούμε. Έχουμε μια πενιχρή επίγνωση της αληθινής φύσεως της δημοκρατίας, των υποχρεώσεων και της φροντίδας που απαιτεί η καλλιέργειά της και αυτό φαίνεται ολοκάθαρα (και) στις επιλογές των ηγεσιών μας. Ο παρών θίασος που παριστάνει επιεικώς αξιοδάκρυτα την ελληνική κυβέρνηση αλλά και το Brexit (ή ο Corbyn που αργά ή γρήγορα ακολουθεί), η καταλανική παρ’ ολίγον διάλυση του Βασιλείου της Ισπανίας με επικεφαλής τον Πουτζδεμόν, η εκλογή Τραμπ, ο παραληρηματικός Ερντογάν, η τρίτη θέση των ακροδεξιών στην Ολλανδικό κοινοβούλιο και άλλα πολλά: όλα τούτα είναι μια αδιάλειπτη επανάληψη κάκιστων επιλογών μιας γενιάς τόσο θλιβερής όσο και οι ηγεσίες της. Και αυτή δυστυχώς είναι η γενιά μας. Αυτοί είμαστε εμείς. 
 

Γιατί επιλέγετε να απεικονίσετε τον εαυτό σας στα έργα σας, γεγονός το οποίο φαντάζομαι είναι βολικό για έναν καλλιτέχνη;
Όντως, το πιο βολικό και υπομονετικό μοντέλο ενός ζωγράφου είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Είναι πάντοτε διαθέσιμο, πάντοτε πρόσφορο και ενδιαφέρον. Γι’ αυτό υποθέτω πως έχει δημιουργηθεί μια μακρά παράδοση αυτοπροσωπογραφιών από τον Ντύρερ, τον Ρέμπραντ και τον Καραβάτζο με τους (αυτο)αποκεφαλισμούς του – ως Γολιάθ στα χέρια του νικηφόρου Δαυίδ κι ως Ολοφέρνης στο έλεος της Ιουθίδ – έως τον Τσακ Κλόουζ και τον Λουκά Σαμαρά. Ένας όμως επιπλέον λόγος του να αυτοπροσωπογραφείται κανείς σε μιαν έκθεση αυτού του είδους είναι το ότι μπορεί, ναι μεν να διακωμωδεί τον εαυτό του, αλλά έτσι αποφεύγει και την εφήμερη περιπτωσιολογία όπως αν απεικόνιζε έναν εύκολο στόχο π.χ. έναν ανεπαρκέστατο και μοιραίο πρωθυπουργό.

Η μαρτυρία σας στο Μουσείο Βορρέ έχει επίκαιρο χαρακτήρα. Σε ποιο βαθμό το σύνθημα «Ισχύς μου η αγάπη του Λαού» παραμένει ενεργό πολιτικά;
Το σύνθημα αυτό είναι απολύτως επίκαιρο δεδομένου του ότι οι απανταχού της γης λαϊκιστές βασίζουν την δική τους ισχύ στην επίκληση μιας γενικής και αόριστης «αγάπης του λαού». Ποιού λαού όμως; Και τι είδους αγάπη είναι αυτή που βασίζεται στην παραπλάνηση, στο ψέμα, στην καλλιέργεια ενός κλίματος διχασμού και βαθύτατου μίσους; Ιδίως στην δική μας περίπτωση βλέπουμε την επικράτηση ενός εθνολαϊκισμού με πρότυπα ολοκληρωτικών καθεστώτων, όπως επί παραδείγματι το καθεστώς Μαδούρο. Κι ενώ η εμπειρία του 20ού αιώνα – από τον Χίτλερ, τον Μουσολίνι, τον Στάλιν και το Μάο έως τον Φιντέλ Κάστρο, τον Τσε, τους Έλληνες χουντικούς και τον Πολ Ποτ – έχει δείξει ότι τα καθεστώτα αυτά εξεθείασαν το πρόσωπο του ηγέτη και ταυτοχρόνως εξαθλίωσαν (και εξολόθρευσαν) εκατομμύρια ανθρώπων, παρά ταύτα πολλοί Έλληνες επιμένουν να πείθονται εκ νέου από ένα παρόμοιο λόγο χιλιαστικό, σχεδόν αποκαλυπτικό.

Αισθάνεστε δικαιωμένος από το τελικό αποτέλεσμα; Θα ήταν εύστοχο να αναφέρουμε ότι εκτός από καλλιτεχνική είναι πολιτική πράξη και πρόθεση η Έκθεσή σας στο Μουσείο Βορρέ; 
Όπως προείπα εγώ δεν μπορώ να κρίνω το κατά πόσον το τελικό αποτέλεσμα με δικαιώνει. Όσον όμως αφορά το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος προσωπικώς θεωρώ πως κάθε δημόσια πράξη – καλλιτεχνική και μη – είναι μια πράξη πολιτική. Πολιτική άλλωστε δεν είναι μόνο το εκλέγεσθαι. Πολιτική είναι και το εκλέγειν. 

Πληροφορίες
Μουσείο Βορρέ, Πάροδος Διαδόχου Κων/νου 1, Παιανία, 190 02, Τ: 210 6642520
Διάρκεια: 13 Νοεμβρίου 2017 – 14 Ιανουαρίου 2018
Ωράριο: Σάββατο, Κυριακή 10:00-14:00
Επιμέλεια: Γιώργος Μυλωνάς

Κεντρική Εικόνα: 

Η «αγάπη του λαού» μπαίνει στο Μουσείο Βορρέ (pics) - Κεντρική Εικόνα

Πηγή
Ρεπορτάζ : gntoutsi

Related Post